ЧОИ-2030 ПРОГРАММАСЫ ЖӨНҮНДӨ

Кыргыз Республикасынын Чакан жана орто ишкердикти 2030 жылга чейин өнүктүрүү программасы

ЧОИ-2030 программасы деген эмне?

Бул бизнести өнүктүрүүнүн биздин өлкөдөгү башкы мамлекеттик планы, ал Президенттин тапшырмасы боюнча Министрлер Кабинети тарабынан кабыл алынган. Мамлекет ишкерлер менен иштөө ыкмасын толугу менен өзгөртүүдө: ар бир бизнес чынчыл колдоо, арзан насыялар жана укуктарын коргоо ала турган ыңгайлуу жана коопсуз чөйрө түзүлүүдө.

Кыргызстанда чакан жана орто ишкерлер (ЧОИ) кимдер болуп саналат?

Малый бизнес
Киреше көлөмү акыркы 12 айда 8 миллион сомго чейинки уюмдар же жеке ишкерлер (ЖИ).

Средний бизнес
Киреше көлөмү акыркы 12 айда 8 миллиондон 50 миллион сомго чейинки уюмдар же жеке ишкерлер (ЖИ).

Вклад МСП в экономику страны*
  • чакан ишканалар ИДПнын 24,2%
  • жеке ишкерлер ИДПнын 16,5%
  • фермердик чарбалар ИДПнын 5,9%
  • орточо ишканалар ИДПнын 5,0%
2025-жылы чакан жана орто ишканалардын (ЧОИ) ички дүң продукцияга (ИДП) кошкон салымы 51,7%га жетип, жалпы экономиканын жарымынан ашты.

Эмне үчүн бул Программа азыр пайда болду?

ОКыргызстандын 500дөн ашуун ишкерлеринин сурамжылоосу: системалык өзгөрүүлөрсүз компаниялардын 21% жабылат, ал эми 19% кымбат насыялар, күрөөгө коюучу мүлктүн жетишсиздиги жана административдик кысымдан улам стагнацияга кетерин көрсөттү. Программа бул тоскоолдуктарды жоюу жана 2030-жылга чейин секторду жаңы көрсөткүчтөргө алып чыгуу максатында түзүлгөн.
Программанын максаты:

Туруктуу экономикалык өсүштү, жумуш орундарын, инновацияларды жана экспортту камсыз кылган чакан жана орто бизнести колдоо боюнча жеткиликтүү, алдын ала айтууга мүмкүн болгон жана институционалдык жактан корголгон системаны түзүү.

2030-жылга чейин чакан жана орто бизнес Кыргызстандын экономикасынын пайдубалы болушу күтүлүүдө:

  1. Ички дүң продукциядагы (ИДП) үлүшүнүн 50%дан ашуун жогорулашы
  2. Эмгекке жарамдуу калкты 60%га чейин жумуш менен камсыздоо
  3. Экспортту кеминде 25%га көбөйтүү
  4. Секторду 50%га санариптештирүү
  5. Аялдардын жана жаштардын ишкердигин 40%га көбөйтүү
  6. Айыл чарба, туризм, IT жана жеңил өнөр жай тармактарында 10 туруктуу тармактык жана аймактык кластер түзүү.

ЧОИ консорциуму

Бизнести колдоо боюнча бирдиктүү координатор

Консорциум – бул Кыргыз Республикасынын Президентинин Жарлыгы менен түзүлгөн улуттук координациялык платформа, ал өнүктүрүү институттарын бириктирет.

  • Бюрократия

    азаят

    Ведомстволордун ар түркүн программалары жокко чыгат. Консорциум каржылык жана каржылык эмес колдоо чараларын координациялайт, алардын кайталанышын жокко чыгарат.

  • Ресурстарга

    түз кирүү

    "Бирдиктүү терезе" аркылуу "акылдуу каржылоо" модели иштейт – сизге ар кандай фонддор үчүн ар кандай документтерди топтоонун кереги жок.

  • Сапатты

    көзөмөлдөө

    Кызмат адамдарынын иши талабы күчтүү KPI жана ишкерлердин өздөрүнүн автоматтык "ишеним көрсөткүчү" менен бааланат.

ЧОИни каржылык жактан колдоо:
женилдетилген насыялардан кепилдиктерге чейин

2030-жылга чейин Кыргызстандагы чакан жана орто ишкердикти (ЧОИ) мамлекеттик колдоонун жалпы бюджети 800-900 миллион АКШ долларын түзөт. Каржылоо үч булактан камсыздалат: КР мамлекеттик бюджети, эл аралык өнөктөштөрдүн каражаттары жана мамлекеттик-жеке менчик өнөктөштүк долбоорлорунун алкагындагы каражаттарды кошо алганда, атайын инвестициялык линиялар. Бул ресурстар насыялардын наркын төмөндөтүүгө, күрөө маселесин чечүүгө жана жер-жерлердеги ишканаларга түздөн-түз жардам берүүгө багытталган.

Күрөө маселесин чечүү жана жеткирүү чынжырларын колдоо

Эгерде сиздин бизнесиңизде, стартапыңызда же цехиңизде күрөөгө коюуга мүлктөрүңүз жок болсо, Консорциум тобокелдиктерди мамлекеттик кайра камсыздандыруу менен Улуттук кепилдик системасын колдонот. Мамлекет каржы-кредиттик уюмдун алдында сиздин кепилдигиңиз болуп берет.

Мамлекеттик кепилдиктин деңгээли (күрөө ордуна):

  • Насыя суммасынын 50%на чейин. Туруктуу иштеп жаткан жетилген бизнес үчүн.
  • Насыя суммасынын 60% нан 70% чейин. Чектелген күрөөсү бар аймактык долбоорлор үчүн.
  • Бүгүнкү күндө кредиттин 80-90% на чейин.
  • Стартаптар, инновациялар, аялдар жана жаштар ишкердиги үчүн максималдуу колдоо. 50% дан ашык камтууну мамлекеттик бюджет камсыз кылат.
Жакынкы күндөрү "ЧОИ-хаб" жеке кабинетинде онлайн режиминде 10 жумушчу күндүничинде бекитилет. Рынокто күрөөсүз насыялардын үлүшү 35% чейин өсөт.
Альтернативдик каржы продуктулары
Кадимки насыя туура келбеген учурда, Кыргызстандын ишкердиги айлануу капиталын толуктоо үчүн ийкемдүү куралдардан, күрөөсүз жана кепилдиксиз пайдалана алат.
  • Чатыр кепилдиги
    Банкыңыз менен Консорциумдун ортосунда насыя тобокелдигин 50/50 автоматтык түрдө бөлүү. Кепилдик өнөктөш банктын насыясы менен бирге заматта бекитилет. Бул ишкерге Кепилдик фондуна өзүнчө барып, макулдашууну күтүүнүн кереги жок дегенди билдирет.
  • Жаңыртылган лизинг
    Консорциумдун кепилдиктеринин эсебинен trade-in моделдерин киргизүү жана алдын ала төлөмдү 0% чейин төмөндөтүү аркылуу жабдууларды жана техникаларды узак мөөнөттүү каржылоо программасы. Лизинг жана факторинг боюнча жалпы пландуу бүтүмдөрдүн көлөмү жылына кеминде 3 миллиард сомду түзөт.
  • Жеңилдетилген факторинг
    Ири кардарлардын дебитордук карызына ЧОИ-жеткирүүчүлөрдүн ликвиддүүлүгүн камсыздоо механизми. Мамлекеттик маалымат тутумдары менен синхрондоштуруу карызды автоматтык түрдө тастыктоого жана товарды жөнөткөн күнү төлөмдү которууга мүмкүндүк берет, бул кассалык боштуктарды азайтып, капиталдын айлануусун 20-30% тездетет.
  • Колдоо ваучерлери
    • Профилдик адистердин кызматтарын толугу менен төлөө үчүн 50 миңден 150 миң сомго чейинки номиналдагы мамлекеттик кайтарымсыз сертификаттар.
    • ««Креативдүү ваучер» дизайнерлердин, бренд түзүүнүн жана товардын таңгактарын жасоонун кызматтарын төлөйт.
    • «Социалдык ваучер» юристтердин, бухгалтерлардын, маркетологдордун жана окутуунун чыгымдарын жабат.

Санарип экосистема

ЧОИ-хаб
Бул — бюрократиялык түйшүктөрдү жоюп, бардык кызматтарды бирдиктүү платформага бириктирген улуттук санариптик экосистема.

  • ЧОИнин санарип профили

    Мамлекеттик органдардын реестрлеринен маалымкаттарды өз алдынча алган бирдиктүү маалымат базасы.

  • Каржы модулу

    Автоматтык скоринг, насыяларды, факторингди жана краудфандинг платформаларын онлайн-бекитүү.

  • Ишкердин жеке кабинети

    Бардык колдоо чараларына бирдиктүү онлайн-анкета толтуруу жана карап чыгууну онлайн-трекинги.

  • Бизнести өнүктүрүү модулу

    Компанияны онлайн-диагностикалоо куралдары жана насаатчыларды тандоо.

  • Колдоо чараларынын каталогу

    Жеткиликтүү субсидиялардын, гранттардын жана донордук программалардын базасы

  • Экспортту колдоо модулу

    Сертификациялоо, логистикалык карталар жана КР Соода-өнөр жай палатасы менен түз өз ара аракеттенүү.

  • Инновациялар жана стартаптар модулу

    Технологиялык компаниялар үчүн жол карталары жана КР ири өнөр жайынан буйрутмалардын базасы.

  • Электрондук коомдук кызматтар

    Лицензияларды жана уруксаттарды кызмат адамадары менен байланышсыз санарип форматка которуу.

Мамлекеттик кызматтар бюрократиясыз

  • Бизнес-
    Түндүк

    Бул мамлекеттик кызматтарды алуунун эрежелерин толугу менен өзгөрткөн атайын санариптик сервис. Ал ведомстволорго жеке барып, кезек күтпөстөн, уруксаттарды жана лицензияларды электрондук түрдө алууга мүмкүндүк берет.
    1

  • Бардык процедуралар жөнөкөйлөштүрүлөт

    Катуу тартиптеги принцип киргизилүүдө – ишкер өзүнүн маалыматтарын бир гана жолу берет. Кызмат адамдарына башка мамлекеттик органдардын базасында бар болгон аныктамаларды, отчетторду же документтерди талап кылууга мыйзам тарабынан тыюу салынат.
    2

  • Мөөнөттөрдү адилеттүү көзөмөлдөө

    Сиз ар дайым арызыңыздын статусун реалдуу убакытта көрө аласыз. Системада конкреттүү мөөнөттөр жана документтерди текшерген кызматкердин аты-жөнү катталат. Эгерде ведомство жооп берүүнү кечиктирсе, система автоматтык түрдө жогорку органдарга бузуу тууралуу билдирүү жөнөтөт.
    3

  • Санариптик
    ваучер

    Бул бизнесин иретке келтирип, заманбап технологияларды колдонуу менен ишин автоматташтыргысы келгендер үчүн мамлекеттик акчалай жардам (микрогрант) программасы.
    4

  • Мамлекет көпчүлүк бөлүгүн төлөйт

    Сиз кымбат программаларды толугу менен өз эсебиңизден сатып алууга аргасыз болбойсуз. Мамлекет сизге керектүү программалык камсыздоонун наркынын 50% дан 70%на чейин акысыз жабат.
    5

  • Даяр пайдалуу программалардын тизмеси

    ЧОИ-хаб платформасында жергиликтүү жана эл аралык иштеп чыгуучулардын расмий текшерилген программаларынын каталогу жарыяланат.
    6
  • Кайсы программалык камсыздоону сатып алса болот?
    Программа жөнөкөй жана кеңири колдонулуучу чечимдерди (онлайн кассалар, сатуу үчүн даяр сайт конструкторлору) ошондой эле эсепке алуу, кампаны, кардарларды жана сатууларды башкаруу үчүн олуттуу системаларды (CRM, ERP системалары же булуттук бухгалтерия сыяктуу) сатып алууга жардам берет.
  • Бул бизнесиңизге эмне берет?
    Сиз программаларды сатып алууга кеткен баштапкы чыгымдарды кескин азайта аласыз, кол менен кагаз менен иштөөдөн арыласыз, эсепке алуудагы каталарды жок кыласыз жана бизнесиңизди тезирээк өнүктүрө аласыз.
Сиздин бизнесиңиз корголот
Сотсуз бузууга жана алып коюуга тыюу салынат
Мамлекет жеке менчигиңиздин толук кол тийгис экендигин кепилдейт. Соттун акыркы чечимисиз имараттарды, жерди бузуу, алып коюу же ишканаңыздын ишин токтотуу толугу менен тыюу салынат.
Алгач акча
анан алып коюу
Эгерде сот мамлекеттик муктаждыктар үчүн мүлктү алып коюу чечимин кабыл алса да, чиновниктер сизге толук рыноктук баасын төлөп бермейинче, аны алууга укугу жок. Бааны көз карандысыз экспертиза аныктайт, ал эми акча объект өткөрүлүп берилгенге чейин так төлөнөт.
3 жыл мурда
эскертүү
Эрежелерге күтүүсүз өзгөрүүлөр болбойт. Эгерде мамлекет бизнес үчүн шарттарды начарлатуучу мыйзамдарды же салыктарды өзгөртүүнү пландаса, ал ишкерлерди кеминде 3 жыл мурда расмий эскертүүгө милдеттүү.
Чиновниктердин жеке
жоопкерчилиги
Эгерде мамлекеттик кызматкер мыйзамсыз текшерүү, негизсиз бөгөт коюу же документтерди берүү мөөнөтүн кечиктирүү аркылуу бизнесиңизге зыян келтирсе, ал жеке тартиптик жана материалдык жоопкерчиликке тартылат.
Региондордогу Бизнес-омбудсмендин коргоосу
Эми ишкерлердин укугун коргоочу борбор борбордо гана эмес, өлкө боюнча 7 аймактык өкүлчүлүктөрдү ачат. Арызды онлайн тапшырууга болот, аны 15 жумушчу күндүн ичинде кароого милдеттүү, ал эми Бизнес-омбудсмендин корутундуларын текшерүүчү органдар эми текшерүүлөрдө расмий түрдө эске алууга милдеттүү.
Жөнгө салуучу
гильотина
ЧОИ-2030 программасы ишкерликке тоскоолдук кылган, эскирген жана кайталанган талаптардын 30% пакеттик түрдө жокко чыгарат. Ар кандай жаңы эрежелер кабыл алынганга чейин алар чакан жана орто бизнестин канча чыгым алып келерин алдын ала эсептеп чыгуу үчүн милдеттүү "ЧОИ-тесттен" өтөт.

Аймактарда өнүгүү

  • Экспорт үчүн биригүү
    «Кластердик өнүктүрүү акселератору» – бул жергиликтүү чакан ишканаларды, фермерлерди жана логисттерди ыктыярдуу түрдө "талаа – кайра иштетүү – экспорт" модели боюнча жалпы өндүрүштүк чынжырларга биригүүгө жардам берген практикалык программа.
  • 10 артыкчылыктуу багыт
    Мамлекет айыл чарба (бал, эт, мөмө-жемиш, кургатылган жемиштер), тигүү өнөр жайы, IT жана туризм чөйрөсүндөгү туруктуу кластерлердин катышуучуларына багытталган гранттарды, салык жеңилдиктерин жана инфраструктуралык колдоону бөлөт.
  • Чоң мамлекеттик келишимдерде квоталар
    Чоң мамлекеттик буйрутмалар жана МЖД курулуш долбоорлору эми жергиликтүү чакан ишканалар субподрядчы катары катыша алышы үчүн мыйзамдуу түрдө майда лотторго бөлүнөт.
  • Сертификациянын жарымына чыгымдарды мамлекет төлөйт
    Сиздин товарларыңызды ЕАЭБ, Кытай жана Европа рынокторунда атаандаштык баада эркин сатышыңыз үчүн, мамлекет эл аралык стандартташтыруудан жана продукцияны лабораториялык сыноодон өтүүгө кеткен чыгымдарыңыздын 50% чейин компенсациялайт.
  • Жерге жана тармактарга эркин жетүү
    Бош өнөр жай жерлеринин жана жайлардын ачык электрондук реестри түзүлөт. Бизнесиңизди электр, жылуулук жана суу менен камсыздоого туташтыруу мөөнөттөрү 30-50% кыскарат, ал эми аймактарда атайын "ижара каникулдары" киргизилет.

Ишкерлерди окутуу жана ЧОИ-2030 программасын

ишке киргизүү этаптары

  • Акысыз Санариптик компетенциялар борборлору (СКБ)
    Кыргызстандын бардык облустарында окутуу борборлору ачылат. Аларда санариптик сабаттуулук, финансылык башкаруу жана ири базарларга өз товарларын алып чыгуу боюнча акысыз билим алууга болот.
  • Атайын инфраструктурасы бар бизнес-
    инкубаторлор
    Өлкөдө жеңилдетилген ижара менен 50 айылдык коворкинг жана кеминде 7 бизнес-инкубатор түзүлүүдө. Ал жерде, жаш энелер өзүлөрүнүн ишин уюштуруп, өзүлөрүнө ыңгайлуу түрдө билим ала алуусу үчүн, балдар бөлмөлөрү ачылат.
  • Мектеп партасынан
    баштап
    окутуу
    Мектептердин жогорку класстарында жана жогорку окуу жайларында ишкердиктин негиздери боюнча практикалык сабактар киргизилип, эң мыкты жаштар стартаптары Консорциумдан түз каржылоо алышат.
ЧОИ-2030 программасын ишке ашыруунун
негизги мөөнөттөрү
2026-жылдын аягы
Консорциумдун ишин баштоо, соттун чечимисиз мүлктү алууга тыюу салуу, Өнүгүү фондунан каржылоону баштоо.
2027–2028-жылдар
Бир жолу маалымат берүү принцибин киргизүү (аныктама талап кылууга тыюу салуу), чатыр кепилдиктерин, жеңилдетилген факторингди ишке киргизүү жана айылдык коворкингдерди ачуу.
2029–2030 жылдар
Программалык камсыздоону сатып алуу үчүн "Санариптик ваучер" программасын толук ишке киргизүү, бардык облустарда окуу борборлорун ачуу жана негизги максатка жетүү – экономикада чакан жана орто ишканалардын үлүшүн 50% дан жогорулатуу.
ЧОИ-2030 программасын көчүрүү
ЧОИ-2030 программасынын документтерин көчүрүү
© Copyright 2025
Баракчалар

Байланыш

  • (0312) 62 05 35 Ички номер +231 +221
  • (0312)-62 05 35 +333 ишеним телефону
  • mail@mineconom.gov.kg
  • 720040, Бишкек ш., Абдумомунов көч., 207