ЧОИ 2030 программасы жөнүндө - 2030 жылга чейин бизнести өнүктүрүү

Программанын мазмуну

Мамлекет ишкер менен иштөө ыкмасын өзгөртүүдө.

Бул — өлкөдө бизнести өнүктүрүүнүн башкы мамлекеттик планы, Президенттин тапшырмасы боюнча Министрлер Кабинети кабыл алган. Ар бир ишкер чынчыл колдоо, арзан насыя жана укуктарынын корголушун ала турган чөйрө түзүлөт — ведомстволорду кыдырбастан жана көпчүлүктө жок күрөөсүз.

Чакан бизнес: 8 млн сомго чейин

Орто бизнес: 8 — 50 млн сом

Экономикага кошкон салым

51,7%

ички дүң продукциядагы кошумча нарктын ушунча бөлүгүн чакан жана орто бизнес түзөт — экономиканын жарымынан ашыгы

Чакан ишканалар 24,2%
Жеке ишкерлер 16,5%
Фермердик чарбалар 5,9%
Орто ишканалар 5,0%

2025-жылдын январь — сентябрь айларынын маалыматы. Үлүштөрдүн суммасы — тегеректөө менен 51,6%.

Динамика 2020–2025

+12,6п. п. ИДПдагы ЧОИнин үлүшү: 39,1% → 51,7%

+8 500 ЧОИ субъекттери: 17 019 → 25 519 (2020–2024)

+97,3миң сектордогу жумуш орундары: 519,6 → 616,9 миң

Эмне үчүн азыр

Өзгөрүүсүз ар бешинчи компания жабылат.

Кыргызстандын 500дөн ашуун ишкеринин сурамжылоосу: компаниялардын 21%ы жабылат, 19%ы стагнацияга кетет. Себептерин ишкерлер өздөрү атады — күрөөнүн жетишсиздиги, кымбат насыя жана административдик кысым. Программа так ушул үч тоскоолдукту жоюуга багытталган.

Программанын максаты

2030-жылга карата бизнес кандай болушу керек

>50%ички дүң продукциядагы ЧОИнин үлүшү

60%эмгекке жарамдуу калкты жумуш менен камсыздоо

+25%экспорттун өсүшү, кеминде

50%секторду санариптештирүү

+40%аялдардын жана жаштардын ишкердиги

10кластер: айыл чарба, туризм, IT, жеңил өнөр жай

ЧОИ консорциуму

Ондогон ведомствонун ордуна бир координатор

Бюрократия азаят: Ведомстволордун ар түркүн программалары жокко чыгат. Консорциум каржылык жана каржылык эмес колдоо чараларын координациялап, алардын кайталанышын жоёт.
Бирдиктүү терезе: «Акылдуу каржылоо» модели иштейт: ар кайсы фонд үчүн өзүнчө документ топтоонун кереги жок.
Сапатты көзөмөлдөө: Кызмат адамдарынын иши күчтүү KPI жана ишкерлердин өздөрүнүн автоматтык «ишеним көрсөткүчү» менен бааланат.

Каржылык колдоо

Жеңилдетилген насыядан мамлекеттик кепилдикке чейин

2030-жылга чейин 800–900 миллион АКШ доллары: КР бюджети, эл аралык өнөктөштөр жана атайын инвестициялык линиялар.

ЧОИни өнүктүрүүнүн сом фонду

Улуттук валютадагы «узак» инвестициялык ресурстар — жабдууну модернизациялоо, куруу, кубаттуулукту кеңейтүү жана айланма капиталды толуктоо үчүн. Валюталык тобокелдиктер жок.

8–10%: бизнес үчүн бекитилген акыркы чен, жылдык
7–10 жыл: насыянын мөөнөтү
3–5 млрд ⃀: фонддун жылдык көлөмү, анын 50%ы аймактардагы карыз алуучуларга гана
Хеджирлөө: бизнести валюталык тобокелдиктерден коргоо механизмдери

Чендерди субсидиялоо аукциондору

Мамлекет финансы-кредиттик уюмдардын арасында конкурс өткөрөт. Субсидияны өз маржасын ишкер үчүн төмөндөткөндөр алат.

32 → 42 ай: насыя берүүнүн орточо мөөнөтү узарат
65%га чейин: банктардын портфелиндеги инвестициялык насыялардын үлүшү
2028-жылга чейин: ушул көрсөткүчтөргө чыгуу мөөнөтү

Мамлекет — банктын алдында сиздин кепилиңиз

Эгерде бизнесиңизде, стартабыңызда же цехиңизде күрөөгө коё турган мүлк жок болсо, тобокелдиктерди мамлекеттик кайра камсыздандыруу менен Улуттук кепилдик системасы иштейт.

50%га чейинтуруктуу иштеп жаткан жетилген бизнес

60–70%чектелген күрөөсү бар аймактык долбоорлор

80–90%стартаптар, инновациялар, аялдар жана жаштар ишкердиги

50%дан ашык камтууну мамлекеттик бюджет камсыздайт. Бекитүү «ЧОИ-хаб» жеке кабинетинде онлайн 10 жумушчу күндө өтөт, күрөөсүз насыялардын үлүшү 35%га чейин өсөт.

Кадимки насыя туура келбегенде

Чатыр кепилдиги: Тобокелдик банк менен Консорциумдун ортосунда 50/50 бөлүнөт, кепилдик насыя менен бирге заматта бекитилет. Кепилдик фондуна өзүнчө барып, макулдашуу күтүүнүн кереги жок.
Жеңилдетилген факторинг: Товар жөнөтүлгөн күнү төлөм келет: ири кардарлардын карызы мамлекеттик маалымат тутумдары аркылуу автоматтык тастыкталат. Капиталдын айлануусу 20–30%га тездейт.
Жаңыртылган лизинг: Trade-in модели жана алдын ала төлөм 0%га чейин. Лизинг менен факторинг боюнча пландуу көлөм — жылына кеминде 3 миллиард сом.
50–150 миң ⃀ ваучерлер: Адистердин кызматын толук төлөө үчүн кайтарымсыз сертификаттар: креативдүү — дизайн, бренд, товардын таңгагы; социалдык — юрист, бухгалтер, маркетолог жана окутуу.

19–20%

≈5%

2028-жылга карата инвестициялык насыянын чени ушундай болот

Ченди эмне төмөндөтөт: Субсидиялоо аукциондору: финансы-кредиттик уюмдар өз маржасын кемитип, мамлекеттик колдоо үчүн атаандашат
Насыянын мөөнөтү: 32 → 42 ай
Портфелдеги инвестнасыялар: 65%га чейин

Санарип экосистема

Бюрократиялык түйшүктүн ордуна ЧОИ-хаб

ЧОИнин санарип профили

Мамлекеттик органдардын реестрлеринен маалымкаттарды өзү алган бирдиктүү база.

Ишкердин жеке кабинети

Бардык колдоо чараларына бирдиктүү онлайн-арыз жана анын онлайн-трекинги.

Колдоо чараларынын каталогу

Жеткиликтүү субсидиялардын, гранттардын жана донордук программалардын базасы.

Каржы модулу

Автоматтык скоринг, насыяны, факторингди жана краудфандингди онлайн бекитүү.

Бизнести өнүктүрүү модулу

Компанияны онлайн-диагностикалоо жана насаатчыларды тандоо.

Экспортту колдоо модулу

Сертификациялоо, логистикалык карталар жана КР Соода-өнөр жай палатасы менен иш.

Инновациялар жана стартаптар

Технологиялык компаниялар үчүн жол карталары жана ири өнөр жайдын буйрутма базасы.

Электрондук коомдук кызматтар

Лицензия жана уруксаттар санарип форматта, кызмат адамы менен байланышсыз.

Бюрократиясыз мамлекеттик кызматтар

«Бизнес-Түндүк»

Уруксаттар жана лицензиялар — электрондук түрдө, ведомствого жеке барбастан жана кезек күтпөстөн.

Бир жолу: Ишкер маалыматын бир гана жолу берет. Башка органдардын базасында бар маалымкатты талап кылууга мыйзам менен тыюу салынат.
Ачык: Арыздын статусу реалдуу убакытта көрүнөт: мөөнөттөр жана документти текшерген кызматкердин аты-жөнү катталат.
Автоматтык: Ведомство жоопту кечиктирсе, система жогорку органдарга бузуу тууралуу өзү билдирет.

Санариптештирүүгө микрогранттар

«Санариптик ваучер»

Программалык камсыздоонун наркынын 50%дан 70%на чейинки бөлүгүн мамлекет кайтарымсыз жабат.

Каталог: Жергиликтүү жана эл аралык иштеп чыгуучулардын текшерилген программаларынын расмий тизмеси.
Эмнени алса болот: Онлайн кассалар, сайт конструкторлору, ошондой эле CRM, ERP жана булуттук бухгалтерия.
Натыйжасы: Баштапкы чыгым азаят, кол менен кагаз иши жана эсептеги каталар жоюлат.

Бизнеске кепилдиктер

Сиздин бизнесиңиз корголот

Сотсуз бузууга жана алып коюуга тыюу

Соттун акыркы чечимисиз имаратты, жерди бузуу, алып коюу же ишкананын ишин токтотуу толук тыюу салынат.

Алгач акча — анан алып коюу

Соттун чечими болсо да, толук рыноктук баа төлөнмөйүнчө мүлктү алууга болбойт. Бааны көз карандысыз экспертиза аныктайт, акча объект өткөрүлгөнгө чейин төлөнөт.

Үч жыл мурда эскертүү

Мамлекет шарттарды начарлатуучу мыйзам же салык өзгөрүшүн пландаса, ишкерлерди кеминде үч жыл мурда расмий эскертүүгө милдеттүү.

Кызмат адамынын жеке жоопкерчилиги

Мыйзамсыз текшерүү, негизсиз бөгөт коюу же мөөнөттү кечиктирүү менен зыян келтирсе, кызматкер жеке жоопкерчилик тартат.

Аймактардагы Бизнес-омбудсмен

Өлкө боюнча жети аймактык өкүлчүлүк ачылат. Арыз онлайн берилет, кароо мөөнөтү — 15 жумушчу күн, корутундулар текшерүүлөрдө эске алынууга милдеттүү.

Жөнгө салуучу гильотина

Эскирген жана кайталанган талаптардын 30%ы жокко чыгарылат. Ар бир жаңы эреже бизнеске түшө турган чыгымды эсептөө үчүн «ЧОИ-тесттен» өтөт.

Аймактар жана окутуу

Экспорт үчүн биригүү

10 багыт: Кластерлердин катышуучуларына гранттар, салык жеңилдиктери жана инфраструктура: бал, эт, мөмө-жемиш жана кургатылган жемиштер, тигүү өнөр жайы, IT жана туризм.
Сертификациянын 50%ы: Эл аралык стандартташтырууга жана лабораториялык сыноого кеткен чыгымдын жарымына чейинкисин мамлекет жабат — ЕАЭБ, Кытай жана Европа рынокторуна чыгуу үчүн.
Жер жана тармактар: Бош өнөр жай жерлеринин ачык электрондук реестри түзүлөт. Электр, жылуулук жана сууга туташтыруу мөөнөтү 30–50%га кыскарат, аймактарда «ижара каникулдары» киргизилет.
Мамлекеттик заказдагы квота: Ири мамлекеттик буйрутмалар жана МЖӨ долбоорлору майда лотторго бөлүнөт — жергиликтүү чакан ишканалар субподрядчы катары катышсын.
Компетенция борборлору: Бардык облустарда акысыз даярдоо: санариптик сабаттуулук, каржыны башкаруу жана товарды ири базарларга чыгаруу.
Инкубаторлор: Жеңилдетилген ижара менен 50 айылдык коворкинг жана кеминде жети бизнес-инкубатор — жаш энелер окуп, өз ишин баштасын деп балдар бөлмөлөрү менен.
Мектеп партасынан: Жогорку класстарда жана жогорку окуу жайларында ишкердиктин практикалык сабактары, эң мыкты жаштар стартаптарына Консорциумдан түз каржылоо.

Ишке ашыруу мөөнөттөрү

Эмне качан иштей баштайт

2026-жылдын аягы

Консорциумдун ишин баштоо
Соттун чечимисиз мүлктү алууга тыюу
Сом фондунан каржылоону баштоо

2027 — 2028

Маалыматты бир жолу берүү принциби
Чатыр кепилдиги жана жеңилдетилген факторинг
Айылдык коворкингдерди ачуу

2029 — 2030

«Санариптик ваучер» толук ишке кирет
Бардык облустарда окуу борборлору
Экономикадагы ЧОИнин үлүшү — 50%дан жогору

Бизнести колдоо боюнча расмий сайт

msb2030.gov.kg

КонсорциумКолдоону ким координациялайт ДокументтерПрограмманын расмий актылары Суроо-жоопИшкерлердин көп берген суроолору Кайтарым байланышСуроо берүү же сунуш жөнөтүү